PHMB là gì?

• PHMB (hay polyhexanide) là một polymer biguanide cation hòa tan trong nước.
• Công thức có dạng (C₈H₁₇N₅)ₙ.
• Dưới dạng muối hydrochloride, PHMB được sử dụng rộng rãi như chất khử trùng / sát khuẩn / diệt khuẩn.

 Cơ chế và hiệu lực kháng khuẩn / diệt vi sinh vật

• PHMB có khả năng diệt vi khuẩn Gram-dương, Gram-âm, nấm, ký sinh trùng, và cả một số virus. Ví dụ: Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Candida albicans, và nhiều vi sinh vật khác.
• Cơ chế chính: do PHMB mang điện tích dương, nó tương tác tĩnh điện mạnh với các thành phần mang điện âm của màng tế bào vi khuẩn (lipopolysaccharide, phospholipid…) → làm mất tính toàn vẹn màng → vi khuẩn/nấm/vi sinh vật bị tiêu diệt.
• Ngoài ra, PHMB có thể ức chế hoạt động các enzyme màng, làm rò rỉ thành phần nội bào — dẫn tới diệt vi sinh vật.
• Một ưu điểm quan trọng: cho tới nay chưa có báo cáo rõ ràng về hiện tượng vi sinh vật kháng PHMB sau nhiều năm sử dụng.

 Các lưu ý về an toàn — đặc biệt khi dùng PHMB cô đặc (20%)

Dung dịch chứa PHMB 20% thường là dạng cô đặc, dùng để pha loãng trước khi sử dụng. Dưới đây là một số điểm cần lưu ý:

• Ở nồng độ cao (ví dụ từ dung dịch cô đặc) PHMB có thể gây nguy hiểm nếu hít phải bụi / hơi / aerosol — có thể ảnh hưởng đến chức năng phổi.
• Nếu bôi trực tiếp lên da/mô nhạy cảm, có thể gây kích ứng, viêm — đặc biệt nếu nồng độ không được pha loãng đúng cách.
• Một số cơ quan quản lý (ví dụ tại Canada) đã đánh giá và hạn chế việc sử dụng PHMB trong các sản phẩm xịt aerosol, mỹ phẩm dạng phun, do nguy cơ hít phải.
• Khi dùng để khử trùng, khử vi sinh vật (ví dụ bề mặt, vật liệu, nước), cần lưu ý pha loãng đủ, đảm bảo thông gió tốt, tránh hít phải bụi/hơi.

Tóm lại: PHMB cô đặc — rất mạnh & hiệu quả — nhưng chỉ nên dùng khi pha loãng theo hướng dẫn và tránh tiếp xúc/thở hơi/bụi trực tiếp.

 Ứng dụng thực tế của PHMB

• Trong y học: dùng để sát khuẩn da, mô, màng nhầy, rửa vết thương, băng vết thương — đặc biệt vết thương mãn tính, vết thương dễ nhiễm trùng, vết thương có biofilm.
• Trong xử lý nước — bể bơi, spa: PHMB có thể thay thế clo để khử khuẩn nước, vì không tạo mùi khó chịu và ít ăn mòn.
• Trong công nghiệp: khử khuẩn bề mặt, vệ sinh thiết bị, xử lý nước, phòng chống nấm, vi khuẩn — cả trong thực phẩm, thủy sản, vật nuôi.
• Trong sản phẩm tiêu dùng: một số dung dịch vệ sinh, khăn ướt, chất tẩy rửa, chất khử mùi, xử lý vải / dệt may — tận dụng đặc tính diệt khuẩn & bền của PHMB.

 Một số điểm dễ hiểu nhầm & khuyến cáo